Liturgija

Liturgija (grč. λειτουργια, lat. ministerium, officiumslužba, služenje ili javno delo, sveštenička služba u hramu) u crkvenom rečniku označava čin evharistijske službe ili čin tajne pričešća.

U početku pojam je imao mnogo obuhvatniji smisao i odnosio se na bogosluženje koje je Crkva vršila zajednički, javno, u molitvenim mestima, kroz određeni skup obreda, reči, simbola i ritualnih pokreta. U tom opštem smislu liturgijski kult se izjednačava sa javnom molitvom, skupno organizovanom pod nadzorom Crkve, a razlikuje se od privatnog služenja ili lične molitve. Ovde ćemo se osvrnuti na evharistijsku liturgiju.

Suštinski ukazatelji o značenju javnog bogosluženja i evharistijske liturgijske prakse nalaze se već u Novom zavetu. Na primer, veza između služenja Evharistije i propovedanja Jevanđelja (1. Kor. 11,26), Evharistije i Crkve (1. Kor. 10,17), aspekt Liturgije kao žrtve (Jevr. 13,15). Liturgija je bogosluženje u hramu, gde „svaki sveštenik liturgiše svakoga dana“ (Jevr. 10,11; up. Lk. 1,23) i gde se vrši svaka služba sa religioznim karakterom. Tako, učenici liturgisahu Gospodu (Dela 13,2), Sveti Apostol Pavle naziva sebe „liturgičarom“ Hristovim (Rim. 15,16), dok su anđeli „liturgički duhovi“ (Jevr. 1,14). Pravoslavna tradicija — koja se u velikoj meri poistovećuje sa očuvanjem liturgijskog bogosluženja — prenela nam je pored postapostolskih svedočanstava o liturgijskoj praksi (Didahi Sv. Justina Mučenika; Ipolitove apostolske tradicije — treći vek.

Foto izvor :http://www.spc.rs/

Na temelju načela raznolikosti, veliki istočni patrijarhati organizovani u 4. veku (Carigrad, Aleksandrija, Antiohija i Jerusalim), nametnuli su svoje lokalne obrede.

Vizantijski obred, koji u stvari potiče od antiohijskog i kesarijskog obreda, sublimisao se u tri klasične liturgije: Svetog Jovana Zlatoustog, Svetog Vasilija Velikog i Liturgiju pređeosvećenih darova. U sadašnjem tekstu ovih liturgija neki obredi i molitve relativno su skorašnji, ali to nije promenilo njihovu osnovnu strukturu i opšti plan koji se učvrstio u 4. veku. Liturgija Svetog Jovana Zlatoustog, koja potiče od antiohijskog tipa, postala je od 8. veka glavna liturgija Carigradske crkve. Ona je kraća od Vasilijeve, od koje se razlikuje samo po tekstu anaforshih evharistijskih molitava, a koja se služi samo deset puta preko godine. Postoje svedočanstva koja potvrđuju ne samo autentičnost Liturgije Svetog Vasilija Velikog nego i činjenicu da je u 4. veku bila u upotrebi na celom Istoku, pa čak i u Carigradu. Liturgija pređeosvećenih darova se služi 15—18 puta godišnje, samo u toku Velikog posta, koji shodno pravoslavnoj duhovnosti sačinjava period pokajanja, to jest ne liturgijski period. Ova liturgija nema evharistijsko pretvaranje jer su Sveti darovi bili osvećeni na prethodnoj nedeljnoj liturgiji, pa je ona u stvari večernja služba posle koje je sledilo pričešćivanje.

Foto izvor :http://www.spc.rs

Liturgija počinje Trojičnim slavoslovljem i Velikom jektenijom, dakle nizom molitava praćenih prizivanjem Isusovog imena — „Gospode pomiluj“; posle njih slede tri prozbe koje se završavaju sa tri antifona: „Blagoslovi dušo moja, Gospoda…“, „Jedinorodni Sine…“, i „Blaženima“. Sama liturgija oglašenih obuhvata: vhod đakona i služitelja sa Svetim Jevanđeljem u ovom času episkop ulazi u oltar), Trisveta pesma Sveti Bože), koja se peva kao uvod u biblijsko čitanje – odeljak iz Apostola i Jevanđelja, koji se objašnjavaju i tumače u besedi (omiliji). Ovaj se deo zaključuje molitvom za svu Crkvu, a naročito za oglašene koji nisu imali dozvolu da prisustvuju drugome delu, određenom samo za krštene.

Liturgija vernih počinje molitvom za oglašene, kojoj sledi Heruvimska pesma, za vreme koje se prenose Darovi sa proskomidije na Časnu trpezu. Celivom mira i ispovedanjem Simbola vere (ubačenog u Liturgiju još u petom veku, u doba monofizitskih sporova), ulazi se u evharistijsku anaforu ili prinošenje žrtve, koja obuhvata: uvod: „Gore imajmo srca“, molitvu blagodarenja, „Trisvetu pesmu“ (Svet, Svet, Svet je Gospod Savaot), reči ustanove, anamneza, prinošenje, priziv Svetoga duha (epikleza), osveštanje ili pretvaranje Darova, diptihe ili pomene (za Presvetu Djevu Mariju, za svete), za mrtve i žive, kraj evharistijskog kanona. Molitva Gospodnja, molitva poklonjenja, „Svetinje svetima“, „Jedan je Svet“ (Filip. 2,10), podizanje i lomljenje-Agneca, ulivanje toplote (ζεον) — sve to čini deo pripremnog obreda za pričešćivanje, najpre služitelja, a potom i vernika. Posle prenosa čaše i diskosa sa Časne trpeze na proskomidijar, Liturgija se završava Zaamvonom molitvom, konačnim blagosiljanjem, deljenjem blagoslovenog hleba (nafore, αντιδορον), slanjem vernika u svet u ime Gospodnje: „U miru iziđimo“ i odgovorom: „U ime Gospodnje“.

Foto izvor :http://www.eparhijakrusevacka.com

Pravoslavna liturgija ima dubok mistagoški i crkveni karakter. Liturgija nije prost emocionalni i estetski prizor, niti pak samo ceremonijalni aspekt koji kulminira u Evharistiji, nego je suštinsko doživljavanje i simvoličko predstavljanje ikonomije Spasenja. Ona sama priprema i potvrđuje ono što se dešava u evharistiji, kao bogoslužbeni izraz sadržaja dogme. Liturgija je sama Crkva u njenom delu zajedničkog blagodarenja. Celo telo — služitelji i vernici — učestvuju u prinošenju darova, u molitvama priziva, pričešćivanjem Svetim tajnama. Pravoslavlje ne poznaje „privatnu liturgiju“; zna, naprotiv, za kosmičku liturgiju, učenje koje je razvio Sveti Maksim Ispovednik. To je stanje proslavljanja kad se preobraženi i obnovljeni kosmos nalazi u Vaskrslom Hristu. Tvar obezobličena zbog greha postaje liturgijski kosmos — vrativši se u pređašnje stanje kroz Vaskrslog Hrista u evharistiji — koji neprestano proslavlja Boga.

Foto izvor : http://www.spc.rs

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s